Ochrona przedemerytalna zabezpiecza pracowników zbliżających się do wieku emerytalnego przed zwolnieniem z pracy lub pogorszeniem warunków zatrudnienia. Okres przedemerytalny wiąże się z określonymi przywilejami, które mają na celu zapewnienie stabilności zatrudnienia i zabezpieczenie finansowe dla osób w wieku ochronnym przed emeryturą.
Okres ochrony przedemerytalnej – Co to jest?
Okres ochrony przedemerytalnej to czas, w którym pracownik, zbliżający się do osiągnięcia wieku emerytalnego, korzysta ze szczególnej ochrony przed zwolnieniem z pracy. Ochrona ta ma na celu zapewnienie stabilności zatrudnienia osobom, które znajdują się na końcowym etapie swojej kariery zawodowej i są w wieku chronionym przed emeryturą. Art. 39 Kodeksu pracy wyraźnie określa zasady ochrony pracowników w wieku przedemerytalnym.
Zgodnie z art. 39 Kodeksu pracy, pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi w okresie 4 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Wiek emerytalny to moment, w którym pracownik nabywa prawo do świadczeń emerytalnych, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Ochrona w takim samym stopniu dotyczy kobiet, jak i mężczyzn.
Ochrona przedemerytalna – Co obejmuje?
Ochrona przedemerytalna które przysługuje pracownikom znajdującym się w wieku przedemerytalnym. To instrument prawny przewidziany przez Prawo pracy. Ochrona przedemerytalna ma na celu zapewnienie stabilności zatrudnienia oraz ochronę przed niespodziewanym pogorszeniem warunków pracy lub zwolnieniem na kilka lat przed uzyskaniem prawa do emerytury.
Ochrona przed zwolnieniem z pracy
Podstawowym elementem ochrony przedemerytalnej jest zakaz zwolnienia pracownika z pracy przez pracodawcę na podstawie wypowiedzenia. Dotyczy to wszystkich pracowników, którzy znajdują się w okresie ochronnym. W tym czasie pracodawca nie może złożyć wypowiedzenia umowy o pracę, chyba że zachodzą szczególne okoliczności, do których wrócimy później. W pozostałych przypadkach pracownik w wieku przedemerytalnym jest chroniony przed jednostronnym rozwiązaniem umowy.
Ochrona przedemerytalna a zmiana warunków pracy i płacy
Ochrona przedemerytalna nie ogranicza się jedynie do ochrony przed zwolnieniem. Pracodawca nie może także jednostronnie pogorszyć warunków pracy ani obniżyć wynagrodzenia pracownika w okresie ochronnym. Zmiany warunków pracy i płacy mogą nastąpić jedynie w przypadku, gdy pracownik wyrazi na nie zgodę lub gdy są one korzystne dla pracownika. Na przykład, wprowadzenie dodatku przedemerytalnego do pensji może być elementem, który poprawia warunki pracy, a więc nie narusza zasad ochrony.
Dodatek wyrównawczy w okresie ochronnym
Jeśli w wyniku zmiany warunków pracy miałaby nastąpić zmiana wynagrodzenia w okresie ochronnym przed emeryturą, przysługuje mu tzw. dodatek wyrównawczy. Jest to forma rekompensaty za obniżenie wynagrodzenia, które pracownik otrzymuje do momentu przejścia na emeryturę. Dodatek ten ma na celu zapobieganie sytuacji, w której pracownik w wieku przedemerytalnym traci część dochodów na skutek zmiany stanowiska lub obowiązków. Wysokość dodatku wyrównawczego zależy od różnicy między wynagrodzeniem, jakie pracownik otrzymywał przed zmianą, a wynagrodzeniem, jakie otrzymuje po zmianie warunków pracy.
Ochrona przedemerytalna a oddelegowanie
W okresie ochronnym pracodawca może oddelegować pracownika do wykonywania innej pracy, jednak musi to być zgodne z warunkami umowy oraz odpowiednie do kwalifikacji i możliwości pracownika. Oddelegowanie pracownika w okresie ochronnym nie może wiązać się z obniżeniem wynagrodzenia ani zmianą stanowiska na gorsze pod względem prestiżu lub odpowiedzialności. Pracownik chroniony przed emeryturą może być oddelegowany na maksymalnie 3 miesiące, ale nie może to być działanie, które miałoby na celu pogorszenie jego warunków pracy.
Ochrona przedemerytalna a zwolnienie lekarskie
Pracownik w okresie przedemerytalnym, który korzysta ze zwolnienia lekarskiego, nadal jest objęty ochroną przed zwolnieniem z pracy. Zwolnienie pracownika w wieku przedemerytalnym z powodu choroby jest możliwe tylko w wyjątkowych przypadkach, np. gdy pracownik przebywa na zwolnieniu lekarskim przez dłuższy czas i nie ma perspektyw na powrót do pracy. Jednak nawet w takich sytuacjach pracodawca musi działać zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie może jednostronnie rozwiązać umowy bez uzasadnienia.
Ochrona przedemerytalna a prawo do wcześniejszej emerytury
W przypadku niektórych grup zawodowych, takich jak nauczyciele, prawo do wcześniejszej emerytury jest jednym z elementów ochrony przedemerytalnej. Co to oznacza w praktyce? Okres ochronny przed emeryturą nauczyciela obejmuje zarówno prawo do wcześniejszego zakończenia kariery zawodowej, jak i ochronę przed zwolnieniem. W tym przypadku to pracownik decyduje, czy korzysta z prawa do wcześniejszej emerytury, czy też nie. Pracodawca nie może zmusić pracownika do wcześniejszej rezygnacji z pracy.
Jaki jest okres ochronny przed emeryturą?
Ile trwa okres ochronny przed emeryturą? To okres 4 lat liczony od momentu, w którym dany pracownik osiąga wiek emerytalny. W związku z powyższym okres ochronny dla pracownika obejmuje osoby, które:
- mają przed sobą nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego (dla kobiet 60 lat, dla mężczyzn 65 lat, chyba że przepisy przewidują inny wiek emerytalny),
- spełniają warunki niezbędne do uzyskania emerytury wraz z osiągnięciem wieku emerytalnego,
- są zatrudnione na podstawie umowy o pracę.
W praktyce oznacza to, że pracownik, który znajduje się w okresie ochronnym przed emeryturą, nie może zostać zwolniony na podstawie wypowiedzenia umowy przez pracodawcę, chyba że istnieją określone wyjątki przewidziane w przepisach prawa.
Kiedy można zwolnić pracownika w okresie ochronnym?
Istnieją pewne sytuacje, w których zwolnienie pracownika w okresie ochronnym jest możliwe. Są to m.in.:
- zwolnienie dyscyplinarne – pracodawca ma prawo rozwiązać umowę bez wypowiedzenia z winy pracownika, jeśli ten dopuścił się poważnego naruszenia obowiązków pracowniczych,
- wypowiedzenie umowy za porozumieniem stron pracownik w wieku przedemerytalnym może samodzielnie zgodzić się na rozwiązanie umowy na mocy porozumienia stron.
Zwolnienia grupowe a ochrona przedemerytalna
W przypadku likwidacji zakładu pracy lub ogłoszenia upadłości, ochrona przedemerytalna nie ma zastosowania. W takich sytuacjach wiek ochronny pracownika nie chroni go przed rozwiązaniem umowy i utratą zatrudnienia.
Co grozi pracodawcy za zwolnienie pracownika w okresie ochronnym?
Naruszenie przez pracodawcę przepisów dotyczących ochrony przedemerytalnej może skutkować koniecznością przywrócenia pracownika do pracy lub wypłaceniem odszkodowania. W przypadku bezprawnego wypowiedzenia umowy w okresie ochronnym, pracownik ma prawo do wniesienia powództwa do sądu pracy, który może orzec o przywróceniu pracownika do pracy na dotychczasowych warunkach lub przyznać odpowiednie odszkodowanie.
Twoje prawa zostały naruszone? Zachęcamy do kontaktu z Kancelarią KPMP.